Systemy polityczne

Ile mamy monarchii w Europie? (bez mikropaństw)

7 - Wielka Brytnia, Hiszpania, Norwegia, Szwecja, Belgia, Niderlandy, Dania.

obecny król Hiszpanii

Filip VI Burbon

obecny król Norwegii

Harald V

obecny król Szwecji

Karol XVI Gustaw

obecny król Belgii

Filip I Belgijski

obecny król Niderlandów.

Wilhelm-Aleksander

obecny król Danii

Fryderyk X

obecny król Wielkiej Brytanii i kiedy został koronowany

Karol III - panuje od 2022, koronacja 2023

Jaki jest ustrój terytorialno-prawny w Polsce?

unitarny zdecentralizowany

wymień 3 państwa europejskie, które są unitarne zdcentralizowane

Wielka Brytania, Włochy, Hiszpania

4 państwa unitarne scentralizowane

Francja, Węgry, Słowenia, Finlandia

Australia i Meksyk są państwami złożonymi/unitarnymi.

złozonymi

czy Portugalia jest państwem złożonym?

nie, unitarne zdecentralizowane

Wymień 4 federacji i na ile części podzielony jest kraj.

Niemcy - 16 landów, Szwajcarai - 26 kantonów, USA - 50 stanów, Belgia - 3 regiony, Rosja - 85 podmiotów federalnych, Bośnia i Hercegowina - 2 kraje związkowe.

Czy Japonia jest państwem unitarnym?

tak, unitarnym zdecentralizowanym.

Kiedy została uchwalona kostytucja Włoch i Niemiec?

Włochy -1948 r., Niemcy -1949 r.

Kiedy została uchwalona konstytcuja Szwajcarii?

Uchwalona 1998, referendum 1999, weszła w zycie 2000r.

Kiedy została uchwalona konstytucja USA? Ile poprawek?

wydana - 1787, weszła w życie - 1789. Obecnie z 27 poprawkami.

model konstytucji składający sie z wielu ustaw zasadniczych charakterestyczny dla

Izraela

Jaki model konstytcuji funckjonuje we Francji i Niemczech?

jedna ustawa zasadnicza (jak w Polsce)

Wymień 3 przykłady monrachii absolutnej w 21 wieku.

Arabia Saudyjska, Oman, Watykan

prezydent USA - długość kadencji

Trump, 4 lata

prezydent Francji - długość kadencji

Emmanuel Macron, po referendum z 2000r. 5 lat, ale w konstytucji 7 lat.

prezydent Niemiec - długość kadencji

Frank-Walter Steinmeier, 5 lat.

prezydent Włoch - długość kadencji.

Sergio Mattarella, 7 lat

prezydent Szwajcarii - długość kadencji

Guy Parmelin, 1 rok bez prawa reelekcji

prezydent Rosji - długość kadencji

Putin, 4 lata, a od 2012r. 6 lat

Kto wybiera prezydenta w Niemczech?

Zgromadzebue Związkowe - cały Bundestag i taka sama liczba przedstawicieli z parlamentów 16 landów.

Kto wybiera kanclerza w Niemczech?

Bundestag, na wniosek prezydenta. Po wybraniu, presydent powołuje kanclerza. (Friedrich Merz)

Kto wybiera prezydenta w Szwajcarii?

Parlament (Zgroamdzenie Federalne) spośród Rady Federalnej

Kto wybiera prezydenta we Włoszech?

parlament i delegaci regionu

Czy kanclerza w Niemczech można odwołać?

tak, Bundestag - konstruktywne wotum nieufności

Czy prezydenta USA można odwołać?

tak, impeachment - Izba Reprezentatów oskarża, a Senat pełni rolę sędziego.

Opis systemu rządów: gabinet dominuje nad parlamentem

gabinetowo-parlamentarny np. Wielka Brytania

Opis systemu rządów: dominacja parlamentu nad rządem

parlamentarno-gabinetowy np. Włochy

opis systemu rządów: rząd podlega parlamentowi i jest przez niego bezpośrednio wybierany na taką samą kadencję. Rząd stanowi komitet wykonawczy parlamentu, przed którym odpowiada politycznie.

parlamentarno-komitetowy, np. Szwajcaria

opis systemu rządów: nie występuje Rada Ministrów(rząd) jako odrębne ciało konstytucyjne, prezydent bezpośrednio powołuje i odwołuje swoich współpracowników.

prezydencki, np. USA

opis systemu rządów: rząd odpowiada zarówno przed prezydentem, jak i przed parlamentem. Ważniejsza jest odpowiexzialność przed prezydentem.

półprezydencki, np. Francja

Wielka Brytania - parlament

Izba Lordów (niekadencyjne) i Izba Gmin (5 lat) - nie są równe

Czy Izba Lordów ma jakiekolwiek uprawnienia?

Ma prawo do czasowego wstrzymania uchwalenia ustawy opracowenj przez izbę niższą - tzw. weto zawieszające.

Francja - parlament

Senat (6 lat), Zgroamdzenie Narodowe (5 lat) - nie są równe

Włochy - parlament

Izba Deputowanych (5 lat) i Senat (5 lat) - są równe

USA - parlament

Senat (6 lat) min. po 2 osoby od stanu, Izba Reprezentantów (2 lata) - są równe

RFN - parlament

Bundesrat (nie jest kadencyjnym, ale kadencja przewodniczącego 1 rok) i Bundestag (4 lata) - nie są równe

Szwajcaria - parlament

dwie izby nazywa się Zgromadzeniem Federalnym: Rada Narodowa (4 lata) wybory większościowe, Rada Kantonów (4 lata) proporcjonalne - są rowne

Słowacja - parlament

Rada Narodowa Republiki Słowackiej

Czechy - parlament

Senat, Izba Poselska

Portugalia - parlament

Zgromadzenie Republiki

Węgry - parlament

jednoizbowy - Zgromadzenie Krajowe (4 lata)

Węgry - kto wygrał wybory

Péter Magyar z partii TISZA (Partia Szacunku i Wolności). Objął urząd premiera 9 maja 2026r.

Wegry - z kim wygrał Magyar?

Viktor Orban (premier 1998-2002, 2010-2026) - najdłuzej urzędujący premier w historii Węgier. Przewodniczący partii Fidesz.

Kto wybiera premiera na Węgrzech?

na wniosek prezydenta Zgromadzenie Krajowe (parlament)

Kto jest obecnym prezydentem Węgier?

Tamás Sulyok (od 2024)

Rada Federalna - najważniejsze rzeczy

7 deputowanych z 4 najważniejszych partii, w składzie muszą znaleźć się przedstawiciele 3 największych kantonów (Zurych, Berno, Vaud), 3 języków urzędowych (niemiecki, francuski, włoski) oraz 3 religii.

Czy można rozwiązać Radę Federalną?

nie ma takiej opcji.

prezydent USA, Francji i RFN - który z nich ma prawo weta ustowodawczego?

USA - ma, Francja - nie, RFN - nie

nazwij zasadę: polega na niepołaczności funkcji członka rządu z mandatem parlamentarnym

zasada incompatibilitas (np. we Francji)

charakterystyczne dla tradycji anglosaskiej procedura postawienia w stan oskarżenia i usunięcia ze stanowiska najwyższych urzędników państwowych za zdradę, korupcję lub inne ciężkie przestępstwa.

impeachemt

USA - jak się nazywa druga, po wiceprezydencie osoba, która przejmuje obowiązki prezydenta, w razie niemożliwości pełnienia przez niego kadencji.

speaker (przewodniczący Izby Reprezentantów)

nazwij zjawisko: współrządzenie prezydenta i premiera reorezentujących różne opcje polityczne

kohabitacja / koabitacja (np. we Francji)

Jaki system polityczny? Norwegia, Szwecja, Finlandia

parlamentarno-gabinetowy

Jaki system polityczny? Ukraina, Rumunia

półprezydencki (semiprezydencki)

Jaki system polityczny? Węgry, Słowacja, Słowenia

parlamentarno-gabinetowy

Jaki system polityczny? Hiszpania i Portugalia

Hiszpania - parlamentarno-gabinetowy, Portugali - półprezydencki

Jaki system polityczny? Kanada, Australia i Nowa Zelandia

parlamentarno-gabinetowy

Jaki system polityczny? Ameryka Łacińska i Meksyk

prezydencki

podsumowując, jakie kraje europejskie nie mają ustroju parlamentarno-gabinetowego?

pólprezydencki - Protugalia, Francja, Ukraina, Rumunia. kanclerski - Niemcy, Austria. Parlamentarno-komitetowy - Szwajcaria.

Ustrój polityczny w Turcji.

prezydencki

Do jakiej partii politycznej należał ostatni premier Wielkiej Brytanii?

Keir Starmer - Partia Pracy

obecna premier Włoch - do ktorej partii należy

Giorgia Meloni - Bracia Włosi

Które kraje europejskie mają parlament jednoizbowy? (min. 10)

Norwegia, Szwecja, Finladnia, Estonia, Litwa, Łotwa, Węgry, Słowacja, Ukraina, Portugalia

Prawie cała Ameryka Łacińska oprócz Wenezueli i Peru ma parlamenty...

dwuizbowe

Grecja i Bułgaria mają parlament...

jednoizbowy

Jak nazywa się parlament na Litwie i Łotwie.

Litwa - Sejm (Seimas) 4 lata, Łotwa - Sejm (Saeima) 4 lata

Jak nazywa się parlament w Estonii?

Zgromadzenie Państwowe (Riigikogu)

Jak nazywa się parlament w Słowacji.

Rada Narodowa

Nazwa patlamentu w Norwegii, Szwecji i Finladnii

Norwegia - Storting, Szwecja - Riksdag, Finladnia - Eduskunta (riksdagen)

podaj nazwę ukraińskiego parlamentu

Rada Najwyższa Ukrainy 5 lat

Podaj nazwę parlamentu na Węgrzech

Zgromadzenie Krajowe 4 lata

Nazwy izb parlamentu w Rumunii

jak we Włoszech: Senat, Izba Deputowanych

Nazwa izb parlamentu w Słowenii

Zgromadzenie Państwowe, Rada Państwa

Nazwa izb parlamentu w Belgii

tak jak w USA - Senat i Izba Reprezentantów

Jak się nazywa parlament w Hiszpanii? A jak się nazywają izby?

Kortezy Generalne: Kongres Deputowanych i Senat

Czechy - parlament

Senat 6, Izba Poselska 4

Parlament w Austrii

Rada Narodowa i Rada Federalna

Nazwa parlamentu w Portugalii

Zgromadzenie Republiki 4 lata

Wymień państwa w których nie istnieje takiej instytucji jak parlament.

Arabia Saudysjka, Afganistan

parlament w Wielkiej Brytanii i Francji pracuje w trybie...

sesyjnym (parlament zbiera się tylko w przewidzianych okresach)

podaj 2 przykłady państw, gdzie parlament pracuje w trybie permanencji

Polska, Niemcy

wybory do Bundestagu są pięcioprzymiotnikowe:

powszechne, bezpośrednie, wolne, równe, tajne